Милан Димитриоски

Неколку месеци после мартовското дно и големиот раст на берзите ширум светот инвеститорите започнуваат да се прашуваат дали сеуште сме во мечкин пазар или во циклус на биков пазар, дали знаците од реалната економија се лажни или вистински итн. Судејќи по движењето на индексите изминативе недели можеме да дојдеме заклучок дека започнува битка во која ќе добиеме одговор на горните прашања. Ова е време во кое се колебаат ставовите и на оптимистите и на песимистите, едните се прашуваат дали е време за земање на профитите, другите се прашуваат дали не е време конечно да се вклучат на пазарот затоа што сведоци се на тоа каков опортунитетен трошок прават седејќи настрана.Истовремено истите се соочуваат со дилемата дали добрите позиции треба да се чуваат и да се наградуваат, а другите дали треба да продолжат да се седат надвор акции и да чекаат нови лоши времиња.
Треба да разгледаме неколку основни факти од макро природа кои можеби треба да ни дадат одговор на прашањето што треба да се прави на среден рок:

1. Коефициентот на S&P  цена заработка во моментов е 15, тоа е ниво од почетокот на 90те години. Инаку ова е просечниот п/е мултипликатор кој пазарот го има откога постои индексот. Значи со претпоставен раст на корпоративните добивки од 5% и дивиденден принос од 3% во најмала рака можеме да очекуваме раст од 8% годишно, што е двапати повеќе од приносот на 10 год обврзница во САД. Секако ова е грубо макро гледање затоа што п/е знаел да биде значително поголем од 15, а и приносот значително поголем од моменталниот

2. Дивидендниот принос на акциите во S&P  индексот во моментов е 3%. Значи на принос на 10год. државна обврзница од 3.8%, веројатно добар дел од инвеститорите би сакале да бидат повеќе изложени во акции отколку во обврзници посебно доколку гледаат да подолги рокови. Доколку овој сооднос се промени во корист на обврзниците, значи доколку нивниот принос за 6 или повеќе проценти го надмине приносот на обврзниците тогаш веќе изборот би требало на натежне кон обврзниците

3. Нивото на средства во паричните фондови е сеуште поголемо од времето пред пропаста на Леман кога стравот беше на помало ниво. Ова значи дека сеуште постои простор за преливање на средства од паричните фондови во фондовите кои инвестираат во поризични активи. Доколку го споредиме пак ова ниво со нивото пред две години, тоа дава причина повеќе дека гладта за ризик треба постепено да се враќа.

4. Макроекономски податоци – Значително повеќе индикатори за разлика од минатото најавуваат постепено опоравување или во најмала рака поминување на најлошото. САД се пребогати со податоци од макросекторот, иако далеку од тоа дека може да кажеме со потполна сигурност но веројатно лошиот дел помина, и сега може да се тргне на патот кон заздравувањето.

Ризиците апсолутно постојат, како што неколку пати пишувавме голем проблем е дефицитот и финансирањето на заздравувањето и токму поради тоа одреден пад или стагнација која ќе има за резултат намалување на каматните стапки на обврзниците и потоа следствено на заемите е добредојдена бидејќи создава одличен терен за нов развој. Мора да се внимава на тоа кога и како парите да се повлечат од системот без да направат проблем, мора да се внимава прераниот оптимизам да не предизвика пробле. Во контекст на сето ова доаѓаат и најавите за долгите преговори кои треба да го редифенираат системот и кои за цел треба да имаат зголемување на одговорноста и намалување на ризиците за системски колапси. Оваа мерка секако дека е за поздравување макар имала и за цел намалување на профитите на банките. Она што е најголем проблем е што намалувањето на ингеренциите на некој, значи зголемување на некој друг. Давањето на уште поголема слобода на ФЕДот во даден период може да се покаже како грешка, сепак тоа е повеќе политичка отколку економска одлука, за која ние може само да коментираме и да се прилагодиме.

По редот на нештата треба да следува мирен летен и релаксиран период на светските берзи, барем така е во стандарните години. Сепак да не заборавиме ова не се стандардни години, па можеме да се подготвиме за жешко лето на кое треба да внимаваме да не се изгориме, меѓутоа истовремено да гледаме и да не останеме без боја.